از سر دل تنگی

يادداشتهاي پراكنده

ابریشم گیلان

تا همین چند سال پیش برای کشاوزران گیلان بعد از کاشت برنج نوبت کاری بود به نام " نوغان " یعنی پرورش کرم ابریشم ، بریدن شاخه های درختان توت ،استفاده از انبار برنج یعنی تلمبار با نوعی تغییر در معماری داخلی ، محصولی بسیار زیبا و پر ارزش با پیشینه تاریخی طولانی که امروز در حال فراموش شدن است ، برای 45 روز نوعی اشتغال با بهره وری عالی برای کشاورزان برنجکار بود

 تاریخ ابریشم به چین میرسد و به گفته لرد کرزن در سال 550 میلادی به اروپا رسید و از آنجا که تاریخ روابط ایران و چین به قرنها قبل تر میرسد می توان احتمال داد که ایرانیها خیلی زود تر از اروپائیها با ابریشم آشنا شده باشند

 اوج روابط تجاری خارجی با موضوع ابریشم در دوره صفویه بود که شاهان و شاهزادگان صفوی خود در تجارت ابریشم دست داشتند چون تا اواخر دوره قاجاریه کشور ایران از بلای نفت به دور بود و دولتهای بی نفت هم مجبور بودند به اقلامی روی آورند که دارای ارزش خوبی بودند و از با ارزشترین کالاها ، ابریشم بود و یکی از دلایلی که موجب حمله شاه عباس به گیلان و کشتار و تصرف گیلان و در نهایت از بین رفتن استقلال گیلان شد ، تصاحب صد در صد امتیاز و درآمد سرشار ابریشم بود

 برای تجارت ابریشم زمانی انگلیسیها در رشت دفتر داشتند و تجار هلندی و فرانسوی و روسی برای تجارت ابریشم در گیلان به رقابت می پرداختند بطوریکه بعد از هرج و مرج بعد از سقوط صفویه و افشاریه و... روسها جای انگلیسی ها را گرفتند و سالیانی بعد انگلیسیها با روسها متحد شدند تا دست فرانسویها به ابریشم گیلان نرسد ، این یعنی ابریشم گیلان آنقدر با ارزش بود که اروپائیها از لندن و مسکو و پاریس بر سر آن در گوشه ای از دنیا به رقابت بپردازند

کآرشیرین و دشوار پرورش کرم ابریشم با کول کردن پشته های برگ درخت توت در هوای گرم و شرجی گیلان و تحمل هزار مشقت و مواظبت آن موجود ظریف و در نهایت فروش پیله خام به قیمت مفت برای نوغان دار گیلانی هیچ انگیزه ای باقی نگذاشت حتی علیرغم چند قرن وجود ابریشم یک کارخانه مخصوص این کار در گیلان نصب نشد وکارخانه را دراصفهان گذاشتند  همانطور که کارخانه تولید تیلر های شخم زمین های کشاورزی را در تبریز و هشتگرد گذاشتند و یک نفر هم نپرسید مگر تبریز و هشتگرد زمین برنج کاری دارند که باید کارخانه ماشین الات برنجکاری آنجا باشند

 کم کم باید به حذف ابریشم از بازار گیلان عادت کنیم همانطور که " چای " گیلان در حال ازبین رفتن است و همانطور که مزارع برنج در حال تبدیل شدن به ویلاهای شیک " داراها " می شوند

حتی دیگر پرستو ها هم در بهار نمی آیند ما که روزگاری گرفتار لانه سازی بدون اجازه آنها روی دیوار ایوان خانه بودیم حالا دلمان برای دیدنشان تنگ شده است

 اگر روزی با شتر ابریشم گیلان را به استانبول و بغداد و شام میبردند امروز نه شتر ماند نه ساربان و نه ابریشم

+ سید جلال حسینی آجی بوزایه ; ۱٠:۱۱ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٠/۳/۳٠
comment نظرات ()