از سر دل تنگی

يادداشتهاي پراكنده

سیر ظهور سلسله صفویه - قسمت اول

اجداد بسیاری از سلسله هایی که در ایران به حکومت رسیدند انسان هایی شجاع و باهوش بودند که چند نسل پس از کشته شدن بزرگانشان ، در نهایت توسط یکی از بازماندگان به قدرت رسیدند و سلسله صفویه هم یکی از سلسله هائیست که ریشه به قدرت رسیدن آن را نسل های قبل گذاشته بودند

آغازسلسله صفویه با استفاده از دین و با تکیه بر اعتقادات مذهبی مردم بود و این نشان از هوش آنها داشت که راه جذب عامه مردم را از راه عقاید مذهبی آنها دانستند و راه دست یافتن به قدرت را در همین موضوع پیدا کردند و تا آخر در همین راه ماندند اگرچه هیچ نشانی نیست که آغاز کنندگان راه در سر هوای قدرت داشتند  

 شیخ صفی الدین ،شاگرد شیخ زاهد گیلانی ، مردی آرام و اهل علم بود و علاقه شیخ زاهد و صفی الدین تا آنجا با لا گرفت که صفی الدین ، دختر شیخ را به زنی گرفت و بعد از مرگ شیخ زاهد جانشینش شد و شیخ صفی الدین مقیم خانقاه اردبیل شد و صاحب اختیار خرج کردن سیل " نذری "ها و هدایایی که از گوشه و کنار به خانقاه میرسید

روش مذهبی شیخ ، او را مجذوب مردم و حاکمان نمود وموجب هجوم مردم که برای یاد گیری دروس مذهبی و همچنین زیارت شیخ و خانقاه  راهی شده بودند .

شیخ صفی الدین در سال 711 شمسی درگذشت و پسرش صدرالدین بر جایش نشست و کوچکترین تغییری در روش پدر نداد و همان راه پدر را پی گرفت

با مردن صدرالدین در سال 770 شمسی ، پسرش خواجه علی بزرگ صفویان و رئیس خانقاه شد . او اگرچه قدم در راه پدر و پدر بزرگش نهاد ولی بنیان حکومتی صفویه در زمان او گذاشته شد و موضوع بدین صورت است که وفتی تیمور لنگ در سال 780 شمسی پس از شکست سلطان عثمانی به اردبیل آمد و در خانقاه اردبیل با نوه شیخ صفی الدین ملاقات کرد آنچنان شیفته سادگی و زهد خواجه علی شد که تمام اردبیل و و روستا ها و شهرهای اطراف را " وقف " خانقاه کرد و این وقف بنیان قدرت گیری صفویان شد و بدین ترتیب یک سنی متعصب در ظهور یک حکومت شیعی متعصب صاحب سهمی بزرگ شد واین همه لطف تیمور نبود بلکه خانقاه اردبیل محل امن و پناهگاه و بست نشینی افراد مجرم و فراری به رسمیت شناخته شد و تیمور که سر مست از پیروزی بود از مرشد صفویان خواست اگردرخواستی دارد بگوید و شیخ هم که چیزی لازم نداشت آزادی عده ای از اسیران همراه سپاه تیمور را خواست که هزاران نفر از مردم ترکیه امروز بودند و تیمور موافقت کرد و آنها را به شیخ داد و آنها هم شدند مریدان شیخ و چون مناطقی از ترکیه امروز را روم می خواندند ، اسیران شدند طایفه " روملو " که در تاریخ ما منشا اثر بسیار شدند

صوفیان معتقد به خانقاه مردمی اهل عبادت بودند و این عبادت کاری بیش از دعا و نمازو روزه معمولی عامه مسلمانان بود بلکه نوعی ریاضت کشی بود که آنها را انسانهایی سخت اراده تربیت میکرد  

بنیه مالی و انسانی خانقاه تا آنجا بود که می توانست در هر جایی و هر مقدار، به مستمندان غذا و لباس بدهد و به هر ترتیب نیرو جدب کند بدین ترتیب پس از مرک خواجه علی در سال 808 شمسی ، پسرش ابراهیم جانشین شد و راه اجداد ش را ادامه داد و هرگز امکانات موجود را در برآوردن هوس های شخصی خود بکار نبرد و عمرش را در خانقاه گذراند و شاهد طوفان پسرش و بازماندگانش نبود و با مرگ شیخ ایراهیم در ساله هشتصد و بیست وشش  شمسی ، سودای قدرت خواهی بر سر صفویه افتاد .

پسر ایراهیم ، شیخ جنبد جای پدر نشست و برای رسیدن به قدرت خیز برداشت و این آغاز شمشیر برداشتن صوفیان زاهد و عابد و مومنین خانقاه نشین شد و در نهایت هم بعد از ٩٠٠ سال ایران صاحب یک حکومت ملی شدند

تا زمان شیخ ابراهیم ، صفویان حداقل در ظاهر در زمره اهل سنت یودند ولی از زمان خوجه علی تغییرمذهب از تسنن به تشیع بطور محرمانه و آرام آغاز شده بود و با روی کار آمدن جنید مذهب شیعه را آشکار کردند و همین مذهب راز به حکومت رسیدن صوفیان و وحدت ملی ایرانیان شد

 

+ سید جلال حسینی آجی بوزایه ; ۱٢:۱٢ ‎ق.ظ ; ۱۳٩٠/٢/٢۱
comment نظرات ()