از سر دل تنگی

يادداشتهاي پراكنده

شاهنامه طهماسبی

یک صفحه ، بله فقط یک صفحه از شاهنامه طهماسبی به مبلغ 12 میلیون دلار در حراج لندن فروخته شد

این شاهنامه نفیس‌ترین شاهنامه عصر صفوی با ‌٢۵٨ مجلس نقاشی از افسانه‌ها، اساطیر و داستان‌های شاهنامه است تاریخ آغاز تحریر شاهنامه‌ی طهماسبی دوره‌ی سلطنت شاه اسماعیل صفوی است ، حدود سال ٩٢٨ هـ.ق - یعنی دو سال قبل از فوت شاه اسماعیل صفوی (٩٣٠ هـ.ق) . پس از شاه اسماعیل، پسر 11 ساله اش طهماسب اول ، کار را دنبال کرد و تکمیل کتاب حدود 20 سال طول کشید .

شاهنامه طهماسبی که بنام شاه طهماسب نام گذاری شد ،  به مدت 40 سال در دربار صفوی ماند. در سال ٩٨٣ هـ.ق سلطان سلیم دوم در عثمانی به قدرت رسید و شاه طهماسب یک هیئت 400 نفره را برای تبریک فرستاد و برای نشان دادن حسن نیت به کشوری که فقط چند سال قبل در جنگ چالدران ایرانیها را قتل عام کرده بودند و پدرش را شکست داده بودند هدایا یی شامل قرآن‌های تذهیب شده، دیوان‌های مُصوَّر، قالی، جواهرات و پارچه‌ی زربفت و شاهنامه‌ی نفیس به همراه سایر هدایا به دربار عثمانی اهدا شد ( اصولا سابقه دیرینه ای در دادن هدایا به خارجی ها داریم ، موضوع امروزی نیست )

و ترک ها هم هرگز نفهمیدند این هدایا چه ارزشی دارند و به مفت فروختند .

در سال ۱۲۸۲ خورشیدی در نمایشگاه آثار هنر اسلامی در پاریس به نمایش گذاشته می‌شود. صاحب آن در این زمان « بارون دو روچیلد» بود. سال ‌١٩۵٩ میلادی آرتور هوتن، بازمانده‌ی کارخانه‌های بلورسازی کورنینگ آن‌ را از نوه بارون روچیلد خریده و بعدها با قیچی به جان آن افتاد و آن را صفحه صفحه کرد

صاحب جدید ، در سال ‌١٩٧٠ برای رهایی از بدهی مالیاتی، ‌٧٨ صفحه از این شاهنامه را به موزه‌ی متروپولیتن هدیه می‌کند. اواسط دهه ‌١٩٧٠، نامه‌ای به دولت ایران می‌نویسد و پیشنهاد می‌کند باقی نسخه را به قیمت ‌٢٠ میلیون دلار به ایران بفروشد اما دولت ایران به هر دلیل موفق به خرید آن نمی شود و بعضی ها هم گفتند که اعلیحضرت همایونی فرمودند " گران است " و احتمالا در سال 1970 دولت از این پولها نداشت و مثلا اگر در سال 1355 بود شرایط فرق میکرد و احتمالا حضرات 200 میلیون می دادند .

پس از آن هفت مجلس از نقاشی‌های شاهنامه در حراج کریستی لندن به قیمت ‌٣/١ میلیون دلار حراج می‌شوند. چند سال بعد، ‌۴١ نقاشی در گالری اگینو در لندن فروخته می‌شوند و از آن میان تنها یک نسخه برای موزه‌ی تازه‌ تاسیس رضا عباسی خریداری می‌شود.
هوتن ، برگ‌های باقی مانده از شاهنامه طهماسبی را به‌طور امانی به بانک لویدز لندن می‌سپارد و از حراج کریستی می‌خواهد آن‌ها را هم حراج کند. کریستی هم در طی دو سال ‌١۴ برگ از اوراق شاهنامه را می‌فروشد. همزمان با مرگ هوتن، از ‌٢۵٨ مجلس نقاشی های نسخه، ‌١١٨ مجلس باقی‌مانده است.

در سال ‌١٣٧٢ دولت ایران با پیشنهاد فرزند هوتن که بنا به وصیت پدر مامور فروش شاهنامه شاه طهماسبی شده است، موافقت می‌کند و برای بازپس‌گیری این شاهنامه یکی از تابلوهایی را که در ایران  امروز قابل نمایش نبوده، با ‌١١٨ برگ از شاهنامه طهماسبی معاوضه می‌کند بنابراین تابلوی زن شماره سه دکونینگ نقاش احساسی به‌خانواده هوتن داده می شود و ‌١١٨ برگ باقی‌مانده از شاهنامه‌ی طهماسبی، به ایران بازمی‌گردد بدین ترتیب ما از دست آن تابلوی منکراتی راحت شدیم و 118 صفحه را صاحب شدیم ، خدا را چه دیدید شاید روزی همه 258 صفحه را در ایران داشته باشیم و ضمن که از مرحوم دکونینگ باید تشکر کنیم که مست می کرد و از این تابلوهای غیر قابل دیدن برای ما می کشید چون اگر نمی کشید همین 118 صفحه اینجا نبود ، راستی چند میلیارد دلار آثار تاریخی ایرانیها دست آنهاست ؟ آیا اگر آن نقاشی لختی اینجا نبود حالا این 118 صفحه ایران بود ؟آیا تابلوی غیر قابل دیدن دیگری نیست ؟ شاید با معاوضه آنها یک چیزایی رو پس گرفتیم .

 

+ سید جلال حسینی آجی بوزایه ; ۱٠:۱٠ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٠/۱/٢٠
comment نظرات ()